Xiển dương đạo sống văn hóa Việt có sức bay lên trong cái thần dũng lực của rồng và an lạc của chim tiên.
Mạng Lưới Dũng Lạc Tủ Sách Dũng Lạc Phòng Ảnh Nghệ Thuật Hướng Dẫn
Trần Hữu Thuần
Bài Viết Của
Trần Hữu Thuần
Mời đọc sách: Tiến Đến Cách Xử Lý Mục Vụ về Văn Hóa (do Hội Đồng Giáo Hoàng về Văn Hóa của Tòa Thánh)
Giáo hoàng và báo chí (bài của Fr. Raymond J. de Souza)
Đổi mới trong tiếp diễn: Diễn dịch của Giáo hoàng Benedict về Vatican II
Khoa học, kỹ thuật và tương lai con người - Một hướng dẫn mới về đạo đức sinh học từ Vatican
Ý nguyện tự do, tiền định và chủ thuyết định đoạt - chương 3: Tự Do
Giọng nói tiếng Việt Nam từ Bắc vô Nam
Ý nguyện tự do, tiền định và chủ thuyết định đoạt (Sách): chương 1
Điểm sách (205): Sinh vật cao cấp: Vẻ đẹp, trang nhã, và sự kỳ lạ của xã hội côn trùng (của Bert Hölldobler và Edward O. Wilson)
Điểm sách (204): Chẳng ai nhìn thấy Thiên Chúa (của Michael Novak)
Điểm sách (200): Tiếp nhận quà tặng của tình bạn: Khuyết tật trầm trọng, Nhân chủng thần học, và đạo đức (của Hans S. Reinders)
Chuyện ngắn ngủn
Điểm sách (199): Ayatollah[1] xin không đồng ý: Nghịch lý của Iran hiện đại (của Hooman Majd)
Điểm sách (198): Chết với gián đoạn (của José Saramago, Margaret Jull Costa dịch)
Điểm sách (197): Vatican: Bí mật và kho tàng của thành thánh (của Michael Collins)
Điểm sách (196): Phát súng bạn bè: Song tấu (của A. B. Yehoshua, Stuart Schoffman dich từ tiếng Hebrew)
Điểm sách (195) : Ngoại giao bí mật của Vatican (của Charles R. Gallagher, S.J.)
Điểm sách (193): Lòng thương xót: Một cuốn tiểu thuyết (của Toni Morrison)
Điểm sách (192): Chị Teresa (của Barbara Mujica)
Điểm sách (191): Chân lý được tranh cãi: Hồi ức II (của Hans Küng)
Điểm sách (190): Vùng đất ngọt ngào của tự do: cuộc đấu tranh bị lãng quên cho nhân quyền ở miền Bắc (của Thomas J. Sugrue)
Điểm sách (189): Đức Kitô trong Phúc âm của năm phụng vụ (của Raymond E. Brown)
Điểm sách (188): Ân sủng tổ tiên (của Diarmuid O.Murchu)
Điểm sách (187): Lincoln: Tiểu sử một nhà văn (của Fred Kaplan)
Điểm sách (186): Bỏ lại đàng sau hay để bị mụ mẫm: Nguy hiểm khôn khéo của việc phổ cập thời tận cùng (của Gordon L. Isaac)
Điểm sách (185): Theo dòng đời: Dõi theo niềm tin tôn giáo, thực hành, và thay đổi (của Michelle Dillon và Paul Wink)
ĐIỂM SÁCH (1073): TÌNH TRẠNG KHÓ XỬ AJAX: CÔNG LÍ, CÔNG BÌNH VÀ ÂN THƯỞNG (CỦA PAUL WOODRUFF)

(The Ajax Dilemma: Justice, Fairness and Rewards by Paul Woodruff. Oxford University Press, 2011. 272 trang. $19.95 nguyên thủy; $10.95-13.57 tại amazon.com)

 

Bài của Nancy F. Koehn
Nguồn: The New York Times, December 3, 2011

Trần Hữu Thuần (dịch)

Khoảng cách đang lớn dần của những người kiếm ra tiền hàng đầu và mọi người khác đang rung chuyển xã hội chúng ta theo các phương cách công khai mới. Phong trào Chiếm đóng Wall Street là một ví dụ. Nỗi tức giận tràn ra từ việc giảm thặng chi—hoặc thiếu điều đó—tại Quốc hội là một ví dụ khác.

Như vậy, hợp thời là tuyệt vời cho “Tình trạng khó xử Ajaxi” (The Ajax Dilemma) của Paul Woodruff. Bằng cách khai phá thần thoại Hilạp xưa, tác giả nói đến một vấn đề liên quan cách riêng ngày nay nhưng cũng là luôn mãi trong các thành tố của nó. Làm sao quí vị phân phối tưởng thưởng cho các cá thể, ông hỏi, mà không làm hại cộng đoàn rộng lớn hơn?

Ông Woodruff, giáo sư triết tại Đại học Texas, Austin, sử dụng thần thoại các chiến binh Hilạp Ajax và Adysseus để chứng minh làm sao các vấn đề về công lí có thể gây nên đối kháng xã hội. Tình thế khó xử Ajax nổi lên sau khi Achille bị giết chết tại chiến trường, và chiến bào của ông ấy phải được trao cho người lính giá trị nhất của quân đội. Ajax và Odysseus tranh giành nó.

Ajax, một chiến binh can đảm, trung thành và làm việc cần mẫn, đòi hỏi chiến bào dựa vào điều rằng ông đã cứu mạng sống của nhiều đồng đội trên chiến trường. Odysseus thì canh tân và lưu loát nhưng không hoàn toàn đáng tin cậy; giá trị của ông hình như trồi sụt để phù hợp với lợi ích của ông. Ông giành phần thưởng như là một người chiến lược có thể nghĩ vượt quá kẻ thù.

Hai người đàn ông thử sức trong một cuộc thi tài ăn nói trước mặt Vua Agamemnon và ủy ban các bồi thẩm quân đội. Nó chính là, ông Woodruff viết, một cuộc đối kháng tất cả chúng ta đều nhận ra—cuộc đối kháng về “lòng trung thành và sức mạnh cơ bắp đối với đầu óc và mưu chước.” Ajax thất bại và cơn giận của ông bùng nổ, phương hại đến vị thế của ông trong quân đội và phá hoại cuộc sống, gia đình và danh tiếng của ông.

Tác giả lập luận rằng thần thoại này tiến hóa chung quanh vấn đề ân thưởng, điều “đánh dấu sự khác biệt giữa người thắng cuộc và người thua cuộc.” Ông nói thêm: “Ân thưởng là sự thừa nhận công khai các đóng góp đã thực hiện. Chúng diễn đạt các giá trị của một cộng đoàn.” Nhưng, ông hỏi, điều gì chúng ta coi trọng hơn: “Sự sáng suốt hay làm việc cần mẫn? Sức mạnh hoặc trí thông tuệ? Lòng trung thành hoặc tính sáng tạo?”

Ngày nay, chúng ta thấy ý nghĩa của mọi điều này. “Trong kĩ nghệ, nhà ngân hàng và người điều hành quĩ giành được các giải thưởng,” ông Woodruff nói, “trong khi phần lớn chúng ta là các Ajax, các tay chơi tập thể làm việc cần mẫn các nhiệm vụ khác nhau của chúng ta và trung thành với các cộng đoàn trong đó chúng ta đang sống.” Chúng ta trở nên giận dữ, ông nói, khi ân thưởng đến cho những ai “không sống theo các giá trị của chúng ta.” Công lí, chúng ta tin tưởng, đã thất bại.

Hoặc có phải đã thất bại không? Cuốn sách thành công nhìn đến các ân thưởng và công lí—từ các quan điểm của tất cả các tay chơi trong tình thế khó xử kiểu Ajax—trong khi vẫn đứng vững chắc trong vừa luân lí vừa thực dụng.

Ví dụ, ông Woodruff lập luận rằng đã có các lí do chính đáng để thưởng chiến bào cho Odysseus. Quả thực, Odysseus sẽ nhanh chóng tự chứng tỏ là một nhà chiến lược với ý niệm chất đầy một con ngựa khổng lồ với lính Hilạp để đi vào thành phố địch quân ở Troy.

Chậm rãi, thận trọng, ông Woodruff xây dựng một vụ việc về Odysseus. Nhưng điều này không có nghĩa, tác giả lập luận, rằng công lí được nhà vua phục vụ tốt. Agamemnon thất bại không tạo ra một lòng tôn trọng qua lại giữa chính ông và binh lính của ông và không tôn trọng các đóng góp độc đáo của những người như Ajax. Thay vào đó, nhà vua cai trị với một bàn tay nặng nề, có lúc gần như bạo chúa, gây nên nghi ngờ và làm sôi sục giận dữ giữa các người đàn ông. Khi Ajax bị từ khước chiến bào—trong một cuộc thi tài mà ông xem như là có lợi cho Adysseus hùng biện—cơn giận của người chiến sĩ trung thành bùng nổ, và kết quả thành thảm kịch.

Ông Woodruff sử dụng phần này của câu chuyện để chỉ ra rằng công lí rộng rãi nhiều hơn chỉ là một chức năng luật pháp và hỗn độn hơn chỉ là một loạt các luật lệ hoặc các nguyên lí lớn. Bất luận ở trong ủy ban, văn phòng Quốc hội hoặc nhà bếp gia đình, công lí “phải giải quyết một đối kháng theo một phương cách để lại sự toàn Và ở đây không xẩy ra như thế.

Ông nói rằng bằng cách quyết định chống lại Ajax, các người bồi thẩm—với sự đồng ý của vua—tiêu hủy hữu hiệu không chỉ động lực của Ajax mà còn tinh thần và dấn thân của các đội binh khác, rõ ràng tất cả những ai tự coi mình là trung thành.

Đó là một bước nhảy ngắn từ Ajax đến nơi làm việc hiện đại: “Khi Ajax ngừng lại hoặc chậm lại,” ông Woodruff viết, công việc quan trọng ngưng lại hoặc chậm lại theo ông, cách riêng nếu ông là con ngựa đầu đàn trong tập thể.”

Cuốn sách như vậy qua lại giữa câu chuyện xưa và các thực tại hiện đại. Thỉnh thoảng, tác giả nói, chúng ta thiên về đặt để quá nhiều quan trọng trên tri thức để loại bỏ uyên bác, điều ông định nghĩa như là “tính có thể được để đưa ra các quyết định đúng trong các trường hợp đòi hỏi.”

“”Chúng ta tất cả đều biết người học vấn cao ai là điên khùng,” ông viết. “Chuyên gia thường sử dụng tri thức hoặc tài năng của họ để làm những chuyện khủng khiếp.” Ông cũng nhấn mạnh đến vai trò của lòng đồng cảm trong việc đưa ra các chọn lựa đúng. “Nếu công lí sẽ giúp chúng ta thuận hòa,” ông nói, nó phải ảnh hưởng trên cảm xúc của chúng ta,” điều hàm ẩn rằng nó phải xem xét những gì người khác gặp nguy theo cảm xúc. Một lí do Agamemnon thất bại tệ hại đến thế ở đây, ông Woodruff lập luận, là rằng ông cho thấy ít ỏi hoặc chẳng chút nào lòng đồng cảm với sự xấu hổ và mất danh dự Ajax cảm thấy trong việc không thắng được chiến bào.

Thông thạo, tác giải chỉ đến sự quan trọng trọng tâm của người lãnh đạo mà, ông nói, sẽ phải phân phối phần thưởng theo một phương cách bảo đảm sức khỏe của cộng đoàn. (Ngày nay, nhiều người Mĩ có thể nói rằng sự thất bại của ủy ban cao cấp Quốc hội để đạt đến một thỏa hiệp tài khoản cho thấy sự thiếu vắng đáng buồn của tính lãnh đạo như vậy).

Ông Woodruff cũng phát biểu rằng “người lãnh đạo không sợ mất uy quyền của họ” và rằng “người lãnh đạo là người đi theo tốt.” Điều này hình như khá đúng, nhưng quá mơ hồ. Tôi mong nhìn thấy các nối kết chính xác hơn giữa người lãnh đạo ngày nay và các người đi theo họ.

Tôi cũng ao ước tác giả đã khai phá câu hỏi liệu người lãnh đạo là bẩm sinh hay được tạo thành. Và nếu là chuyện sau, làm sao chúng ta gầy dựng con người để lãnh đạo theo các phương cách ông nhìn thấy?

Thế nhưng, cuốn sách nhỏ này là một đóng góp xứng đáng vào vấn đề làm sao để phân phối ân thưởng trong vừa chính phủ vừa kinh doanh. Trong thời đại này, câu chuyện về Ajax chắc chắn vang động với nhiều người.

 

i Ajax: Thần thoại Hi lạp, con trai Telamon, trị vị Salamis, người hùng trận Trojan (nd)

 

Tác giả: Trần Hữu Thuần
   dunglac@gmail.com