Mạng Lưới Dũng Lạc Tủ Sách Dũng Lạc Phòng Ảnh Nghệ Thuật Hướng Dẫn
Nguyễn Long Thao
Bài Viết Của
Nguyễn Long Thao
Tìm Thấy Thi Hài Thánh Phaolô
Đặc ngữ Công Giáo (14) : Angiô–Apostolicô - Áo An Ba - Áo Cap pa - Áo Su Tan.
Đặc Ngữ Công Giáo (11): Biển Đức, Cát Minh, Đa Minh, La San, M.E.P, Ngôi Lời, Xi Tô. v. v..
Đặc Ngữ Công Giáo (10): Nhà Khảo – Nhà Phòng – Nhà Quê – Nhà Thánh - Nhà Trạm
Đặc Ngữ Công Giáo: Nhà Chung – Nhà Đòn - Nhà Đức Chúa Trời – Nhà Gạo.
Đặc Ngữ Công Giáo: Linh Tông và các tục lệ gia đình linh tông.
Đặc ngữ Công Giáo: Giáo Dân – Lương Dân - Dửu Dân
Đặc ngữ Công Giáo Việt Nam : Mạc Khải hay Mặc Khải?
Đặc Ngữ Công Giáo Việt Nam: Tên Thánh
Thấy người mà nghĩ đến ta: Tổng Thống nước cộng sản Cuba tham dự thánh lễ phong chân phước.
Đặc Ngữ Công Giáo: Tìm hiểu các đặc ngữ của dòng Mến Thánh Giá xưa: Bà Mụ, Câu Rút, Cu Rút, Chị Ả, Dòng.
Đặc ngữ Công Giáo Việt Nam : Tìm hiểu các danh xưng Kirixitô - Kitô - Gia Tô - Cơ Đốc.
Góp phần giải thích từ Sinh Thì trong kinh sách Công Giáo.
Ngạc nhiên: 64% người vào Internet tại Hoa Kỳ để tìm hiểu tôn giáo, tâm linh
Văn hóa và đức tin: Một thần học gia từng bị lên án nay được phong chân phước
Mạng lưới toàn cầu tập trung các nguồn tài liệu Công Giáo
ĐGH Biển Đức dành cho truyền hình Đức cuộc phỏng vấn rất dài
ĐẶC NGỮ CÔNG GIÁO (14) : ANGIÔ–APOSTOLICÔ - ÁO AN BA - ÁO CAP PA - ÁO SU TAN.

 

Angiô: tiếng phiên âm của từ Anjo trong tiếng Bồ Đào Nha. Khi Kitô Giáo được truyền vào Việt Nam, các giáo sĩ Tây Phương chưa biết có từ Thiên Thần天神, đã phiên âm từ Anjo thành Angiô để chỉ Thiên Thần. Bản văn luật đầu tiên của dòng Mến Thánh Giá viết vào thế kỷ 17 dùng từ Angiô. Đến năm 1838, trong từ điển Dictionarium Anamitico-Latinnum mới thấy có từ Thiên Thần. Người Công Giáo Trung Quốc dùng từ Thiên Thần, nhưng người Tin Lành dùng từ Thiên Sứ  使

 

Anh Chị Em: Cụm từ thân tộc thường được hàng giáo sĩ dùng để  xưng hô với  tất cả các giáo dân nơi công cộng.

 

Ảnh Cứu Chuộc: Từ Nôm . Ảnh 影: hình ảnh. Cứu từ Hán Việt hóa Nôm: trợ giúp, gỡ cho khỏi. Chuộc từ Nôm lấy dạng của từ Thục trong Hán Việt có nghĩa đền bù. Theo nguyên nghĩa, Cứu Chuộc là đền bù để một người khỏi phải làm một điều gì. Người Công Giáo hiểu Cứu Chuộc là việc Chúa Giêsu chịu chết để  nhân loại khỏi ách tội li và khỏi chết muôn đời. Ảnh Cứu Chuộc là ảnh Chúa Giêsu chịu chết trên Thánh Giá để cứu chuộc loài người. Cụm từ Ảnh Cứu Chuộc trở thành từ cổ được thay thế bằng Ảnh Thánh Giá hoặc Thập Tự Giá.

 

Ảnh Đeo: Ảnh làm bằng kim loại hay vải có hình trái tim Chúa Giêsu hay Đức Mẹ. Ảnh được làm phép và có dây đeo vào cổ. Ngày nay  ít người đeo ảnh và ảnh đeo thường là ảnh Thánh Giá làm bằng kim loại qúy như vàng, bạc. Việc đeo ảnh đang  bị tục hóa. Đeo ảnh để trang sức hơn là có ý nghĩa đạo đức tôn giáo.

 

Anh Em Hèn Mọn:  Danh xưng chính thức của dòng Phanxicô tại Việt Nam.  Đối với quốc tế, tên chính thức của dòng này theo tiếng Latin là Ordo Fratrum Minorum hay tiếng Anh: Order of Friars Minor. Từ Minorum hay Minor trên đây được dịch sang Việt Ngữ là Hèn Mọn. Tên dòng được viết tắt là O.F.M. có nghĩa là Dòng Anh Em Hèn Mọn, nhưng dân chúng quen gọi là Dòng Phanxicô hay Dòng Anh Em Phan Sinh. Dòng có ba bậc. Dòng Nhất dành cho nam tu sĩ. Dòng Nhì dành cho nữ chiêm niệm. Dòng ba gồm các tu sĩ dòng tại viện và anh chị em tại thế. Ngoài ra còn có từ Phan Sinh là tiếng phiên âm của từ Franciscain (Pháp ngữ) –Franciscan (Anh ngữ). Từ này do tên riêng của thánh Francisco mà ra và có nghĩa là đệ tử của thánh Francisco hay các thầy dòng Franciscains hay Franciscans. Người Việt phiên âm tên riêng Francisco là Phanxicô và từ Franciscain thành Phan Sinh. Người Tàu phiên âm tên San Francisco舊金山 [ jiù jīn shān], Hán Việt đọc là Cựu Kim Sơn. Vào khoảng năm 1972-1973, Tỉnh Dòng Anh Em Hèn Mọn Việt Nam bắt đầu sử dụng từ Phan Sinh, nhưng chỉ sử dụng giới hạn, thường là như một tĩnh từ, chẳng hạn: “Anh em phan sinh”, “tinh thần phan sinh”, truyền thống phan sinh”, … nhưng không gọi là “Dòng Phan Sinh” hay là “Thánh Phan Sinh”.Theo truyền thống, các tu sĩ dòng Phan Xi Cô thường thêm 3 mẫu tự O.F.M. vào sau tên mình. Linh Mục Vương Đình Khởi,O.F.M.

 

Anh Em Ly Khai: Ly Khai   HV. Ly: bỏ mà đi. Khai: mở ra, tách ra. Ly Khai: tách bỏ ra đi. Người Công Giáo dùng cụm từ Anh Em Ly Khai để chỉ những người tách rời khỏi Giáo Hội Công Giáo vì các lý do khác nhau như thần học, giáo luật, quyền bính. Gọi  Anh Em Ly Khai vì giáo lý Công Giáo dậy mọi người đều là  anh em, là con cái của Chúa.

 

Anh Giáo Hv: Tôn Giáo Anh Quốc. Vào thế kỷ 16 vua Henry thứ 8  không được Tòa Thánh chuẩn  phép ly hôn nên đã ly khai khỏi Giáo Hội Roma, tuyên bố chính mình là thủ lãnh Giáo Hội Anh Quốc.  Từ đó có Giáo Hội Anh Quốc được gọi tắt là Anh Giáo.

 

Anh Hài     Hv: Trẻ sơ sinh. Người Công Giáo có từ Các Thánh Anh Hài để chỉ các trẻ em bị tàn sát do lệnh của vua Herode vì nghe tin có một hài nhi đã sinh ra trong đất nước của ông và sẽ làm vua.

 

Ánh Sáng: 映灲 Từ Hán Việt hóa Nôm. Theo nghĩa thông thường Ánh Sáng là dạng vật chất truyền đi dưới dạng sóng phát sinh từ vật có nhiệt độ cao. Người Công Giáo hiểu từ Ánh Sáng theo ý nghĩa biểu tượng như Thiên Chúa là Ánh Sáng. Chúa Kitô là Ánh Sáng. Các môn đệ cũng được gọi là Ánh Sáng trần gian. 

 

Ảnh 影 HV: Hình, hình chp, hình v,  ảnh đeo. Ảnh Đức Mẹ

 

Áo An Ba: Tiếng phiên âm của từ Alba trong tiếng Latin có nghĩa  là áo dài trắng để Giám Mục và Linh Mục mặc bên trong  khi cử hành phụng vụ.

 

Áo Các Phép: xem Áo Súp Li

 

Áo Cáp Pa: tiếng phiên âm của từ Cappa trong tiếng La Tinh. Áo Cáp Pa là áo choàng để Linh Mục mặc khi chầu Thánh Thể, đi kiệu và khi cử hành một số nghi thức phụng vụ khác. Tiếng Anh gọi là Cope.

 

Áo Chùng: xem Áo Thâm Chùng

 

Áo Dài Khăn Đóng: Ăn mặc trang trọng theo lối cổ truyền là mặc áo dài, đội khăn xếp.

 

Áo Dòng: Y phục của tu sĩ nam nữ. Mỗi dòng có y phục khác nhau. Tập sinh chưa  được mặc áo dòng. Những người đã khấn tạm hay khấn lần đầu mới được mặc áo dòng. Dân gian gọi áo dòng là Áo Thầy Tu

 

Áo Đức Bà: Gồm hai tấm nỉ nhỏ có thêu hình Đức Mẹ. Mỗi áo có kích thước chừng 6cm nối với nhau bằng 2 sợi dây vải để đeo vào cổ. Áo Đức Bà dành cho hội viên dòng ba của các dòng. Dòng Tôi Tớ Mẹ Thiên Chúa mặc Áo Đức Bà Bảy Sự màu đen. Dòng Đức Mẹ Vô Nhiễm mặc áo Đức Bà Vô Nhiễm màu xanh. Dòng Đức Mẹ Cát Minh mặc áo màu nâu. Dòng Chúa Ba Ngôi mặc áo màu trắng. Tại Việt Nam. Trước năm 1950, các trẻ em đều được cha mẹ đeo cho áo Đức Bà để xin Đức Mẹ phù trợ. Tục lệ đeo Áo Đức Bà cho trẻ em nay đã biến mất và chỉ còn các hội bà mẹ Công Giáo đeo áo Đức Bà mỗi khi đi kiệu tại nhà thờ.

 

Áo Khẩu: Xem Áo Thâm Chùng

 

Áo Lễ: Áo của linh mục mặc khi dâng thánh lễ.

 

Áo Phụ Phó tế. Chiếc áo phụ phó tế mang khi giúp lễ cho linh mục trong các lễ trọng. Hiện nay áo được các Hồng Y, Giám Mục và Đan Viện Phụ mặc bên trong áo lễ trong Thánh lễ đại triều. Từ Latinh  gọi áo này là tunica.

 

Áo Rửa Tội: Áo mặc khi nhận bí tích rửa tội. Áo màu trắng mang ý nghĩa người  chịu phép rửa tội được trong sạch mọi tội lỗi.

 

Áo Su Tan: Từ phiên âm của tiếng Soutane trong Pháp ngữ có nghĩa là áo dài đen trùm  từ cổ đến chân mà hàng giáo sĩ mặc hàng ngày. Các đại chủng sinh cũng được phép mặc áo Su Tan. Áo Su Tan cũng được dịch là Áo Chùng và dân gian cũng gọi là Áo Nhà Tu hay Áo Thày Tu.

 

Áo Súp Li: Từ phiên âm của tiếng La Tinh Superpellicum, là áo trắng mặc tới đầu gối, bên ngoài áo chùng thâm tức áo Su Tan để cử hành  nghi thức phụng vụ.

 

Áo Thâm Chùng: Theo nghiã thường, áo chùng là áo dài của phụ nữ. Đại Từ Điển Tiếng Việt không có từ này. Người Công Giáo dùng từ Áo Thâm Chùng để chỉ áo dài đen của các tu sinh hay áo Su Tan của hàng Linh Mục. Áo Thâm Chùng cũng còn gọi là áo khẩu.

 

Áo Thầy Tu: Nh. Áo Dòng

 

Áo Thụng: Áo dài và rộng nên còn gọi là áo tràng. Áo thụng là áo cổ truyền dành cho đàn ông mặc khi tế lễ. Ngày nay, để biểu lộ tinh thần hội nhập văn hóa, đã có các linh mục mặc áo thụng để cử hành thánh lễ  vào các dịp Tết Nguyên Đán.

 

Áp Ba: Từ phiên âm của tiếng Abba: Cha, thân phụ, ba,bố. Từ này có trong kinh thánh chuyển ngữ từ tiếng Aramaic. Thánh Phaolô nói: “Thần khí làm cho anh em nên nghĩa tử, khiến chúng ta được kêu lên “Áp-Ba! Cha ơi!’(Rm 8;15).

 

Áp Lễ   Nôm : Áp : sát lại gần. Lễ: nghi thức. Áp lễ: ngày trước lễ chính.

 

Apostolicô: Tiếng phiên âm của từ La Tinh Apostolicus. Khi các nhà truyền giáo chưa biết dịch từ La Tinh Apostolicus ra tiếng Việt thế nào, các Ngài đã phiên âm  từ Apostolicus thành Apostolicô để chỉ ý nghĩa ngày nay gọi là tông tòa, tông đồ, tòa thánh. Từ này gặp trong các bản văn cổ  như bản luật của dòng Mến Thánh Giá xưa.

 

Ave Maria : Kinh kính mừng, kinh Ðức Mẹ, chúc tụng Ðức Mẹ Maria.

 

Áy Náy 噯乃: từ  Nôm. Không yên lòng. Lương tâm áy náy

 

Ảnh Phép Lạ:  Từ để dịch tiếng Médaille Miraculeuse  trong tên của một tu hội có danh xưng tiếng Pháp là Les Filles de La Médaille Miraculeuse được dịch là Chị Em Ảnh Phép Lạ. Hội Dòng do Đức Cha Jean Liévin Sion Khâm lập năm 1947 tại Kontum. Hội Dòng có mục đích tạo điều kiện cho các thiếu nữ Công Giáo dân tộc thiểu số sống đời tu trì thích hợp với khả năng, tâm tính và văn hóa của dân tộc thiểu số.

Đặc ngữ Công Giáo ( 14 ): Angiô-Apostolicô-Áo An Ba-Áo Su Tan- Áo Súp Li

Tác giả: Nguyễn Long Thao
   dunglac@gmail.com