Xiển dương đạo sống văn hóa Việt có sức bay lên trong cái thần dũng lực của rồng và an lạc của chim tiên.
Mạng Lưới Dũng Lạc Tủ Sách Dũng Lạc Phòng Ảnh Nghệ Thuật Hướng Dẫn
Đỗ Xuân Quế, Lm.
doxuanque@hcm.vnn.vn
Bài Viết Của
Đỗ Xuân Quế, Lm.
Giới thiệu sách: Đức Tin Trong Đời
Một Cái Nhìn và Một Thái Độ Mới
Những điều nên chăng trong việc đàn hát
Nhân đọc bài “Đi Tìm Những Ca Khúc Trái Đệm”
Những bài hát xập xình trong nhà thờ
Thánh nhạc hỗ trợ cho phụng vụ và phục vụ dân Thiên Chúa
Thánh nhạc gì mà xưa quá vậy?
Ca hát trong Thánh lễ
Hát lễ và lễ hát
Tôi không biết hát
Nói về Ca đoàn
Kiểm duyệt bài hát
Những điều nên chăng trong việc đàn hát
Hát thế nào cho tốt
Cung đọc giọng hát
Hội Nhập Văn Hóa trong Nghệ Thuật và Ngôn Ngữ
THÁNH NHẠC GÌ MÀ XƯA QUÁ VẬY?

Nhạc sĩ Thiên Quang, Hoa ky, lại mới gửi điện thư cho tôi, yêu cầu trả lời câu hỏi của ông Phạm quang Anh, thuộc cộng đoàn Chúa Chiên Lành bên Mỹ như sau : “Tại sao chúng ta phải tuân theo huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc xưa quá như vậy. Tại sao phải theo Hiến chế Phụng vụ mà hát theo lời dạy của Hội thánh xua quá đi thôi. Làm như thế, giới trẻ nó sẽ bỏ đạo hết.”

Nhận được điện thư này cả hơn một tháng nay rồi, nhưng tôi vẫn chưa trả lời và tự nhiên không muốn trả lời. Thấy tôi chậm trả lời, nhạc sĩ Thiên Quang lại thúc, vì ông muốn tôi trả lời cho rộng đường dư luận. Thú thực những câu hỏi nêu trên làm cho tôi liên tưởng đến những câu như : “Tại sao con cái phải vâng lời cha mẹ ? Tại sao khi ra khỏi nhà, con cái nên cho cha me biếtt là đi đâu, ấy là không muốn nói con cái phải xin phép cha me, khi còn là vị thành niên ? ” Sao mà xưa quá vậy, thời bây giờ mà thanh niên thiếu nữ còn phải tùy thuộc vào cha mẹ ư ?”

Trả lời những câu hỏi như thế, ai mà chả trả lời được. Dễ quá đi chứ ! Nhưng để rộng đường dư luận như ý của nhạc sĩ Thiên Quang, tôi cũng xin tuần tự trả lời những câu hỏi trên. Tôi biết chắc những câu trả lời này không thuyết phục đuợc ông Anh cũng như nhiều người khác có cùng một quan niệm như ông, nhưng tôi xin cứ khách quan và theo lẽ nên chăng mà nói, còn ai nghe hay không nghe thì đó là quyền của nguời ta. Có điều dù nghe hay không nghe, ai nấy đều phải tuân theo sự thật và lẽ phải, nếu đúng là như vậy.

1. Tại sao chúng ta phải tuân theo huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc xưa quá như vay ?

Câu hỏi này có hai vế : vế thứ nhất là tại sao phải tuân theo và vế thứ hai là Thánh nhạc xưa quá. Về vế thứ nhất, tôi xin nói : chúng ta phải tuân theo Huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc vì đó là bổn phận của chúng ta, bởi lẽ chúng ta là con cái Hội thánh do bí tích Thánh tẩy. Hội thánh đã sinh ra chúng ta về đường thiêng liêng. Chúng ta phải tuân theo Huấn thị của Hội thánh cũng như con cái phải vâng lời cha mẹ vậy. Có ai phủ nhận bổn phận của con cái là phải vâng lời cha mẹ đâu, nhất là khi con cái còn nhỏ, chưa hiểu biết mấy và chưa có kinh nghiệm trong trường đời. Bởi vậy tuân theo Huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc là điều đương nhiên, nhất là khi Hội thánh thấy con cái của mình không biết hay hiểu sai về chúc năng của Thánh nhạc là tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa các tín hữu. Chính vì chức năng cao quí này mà Hội thánh phải hướng dẫn, đề ra các qui tắc cho con cái mình noi theo. Có phải ngẫu nhiên mà có Motu proprio đề là Tra le sollicitudini của thánh Giáo Hoàng Pio X, ban hành năm 1904 cách đây một trăm năm đâu ? Và có phải vô cớ mà mới đây Đức Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II viết một thư thủ bút để kỷ niệm một trăm năm ngày ban hành sắc lệnh Motu proprio mới nói đâu ?

Vế thứ hai là Thánh nhạc quá xưa. Đúng như vậy. Thánh nhạc mà đặc biệt la Bình ca xưa lắm rồi, cả mấy trăm năm chứ không phải ít. Thế mà ngày nay ở bên Au Mỹ, sau một thời người ta chạy theo nhạc thời trang, bây giờ lại có những đĩa hát, băng nhạc bình ca bằng tiếng la-tinh rất được ưa chuộng. Xưa, cổ nhưng mà quí. Các cổ vật người ta mới khai quật được ở Hà-nội và hiện đang trưng bày ở bảo tàng viện Sai-gon cho đến hết tháng sáu năm nay, cổ đó mà rất quí. Có ai dám chê đâu ! Cho nên xưa nhưng mà không có nghĩa là đáng bỏ đi đối với một số cổ vật. Những vật người ta tìm được và vớt lên từ con tầu Titanic cách đây cả 90 năm, xưa đấy, hiện đang trưng bày ở Luân đôn, đâu có phải là đồ bỏ ? Nhạc cổ điển của Mozart, Bach, Beethoven xưa lắm chứ, thế mà sao cả thế giới vẫn còn thích nghe, vẫn tiếp tục được hòa nhạc, biểu diễn và sản xuất thành các băng nhạc đĩa hát ở nhiều thời từ xưa đến nay. Bởi vậy, xưa nhưng tùy. Có cái xưa phải bỏ, như người ta đã bỏ lối búi tó hay bó chân. Còn những cái hay và được công nhận là có giá trị thì không bỏ được. Thánh nhạc thuộc loại này, một kho tàng quí giá làm vẻ vang cho Hội thánh từ bao đời nay. Chỉ có loại nhạc tồi mà người ta cũng gọi là thánh ca mới đáng loại thôi. Muốn là thánh ca chân chính thì phải hội tụ ba yếu tố : đó là thánh thiện, nghệ thuật và phổ quát. Không có ba yếu tố này thì không gọi là thánh nhạc được.

2. Câu hỏi thứ hai cũng có hai vế. Vế thứ nhất gần giống câu thứ nhất về ý tại sao phải theo Hiến chế Phụng vụ mà hát theo lời dạy của Hội thánh xưa quá đi thôi. Lời dạy của Hội thánh trong Hiến chế Phụng vụ, chương VI không quá xưa đâu, vì có nói đến Bình ca (số 116a), Đa âm hợp xướng (số 116b), các Ấn bản bình ca (số 117), Bài hát đạo bình dân (số 118). Ngay đầu chương VI, cuối số 112, Hiến chế đã có những lời lẽ hợp thời như sau : “Bởi thế, Thánh nhạc sẽ càng thánh khi càng gắn liền chặt chẽ với hành động phụng vụ, bằng cách diễn tả lời cầu nguyện ngọt ngào hơn, thôi thúc tín hữu đồng tâm nhất trí, và làm cho nghi lễ thánh thêm phần long trọng. Hội thánh còn công nhận và đưa vào phụng vụ các hình thức của nghệ thuật chân chính, khi những hình thức ấy hội đủ những điều kiện cần thiết.

Vậy, khi duy trì các quy tắc cũng như các chỉ thị của truyền thống và của kỷ luật trong Hội thánh, đồng thời nhắm theo mục đích của Thánh nhạc là tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa các tín hữu, thánh Công đồng ấn định những điều sau đây.”

Trong thư thủ bút nhân kỷ niệm một trăm năm Motu proprio, Đức Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II cũng viết : “Tôi biết rõ là cả ngày nay cũng không thiếu những nhà sáng tác có khả năng cống hiến trong tinh thần này, phần đóng góp cần thiết và sự hợp tác sở trường của họ, để tăng cường gia sản âm nhạc, nhằm phục vụ một nền phụng vụ luôn luôn được sống mãnh liệt hơn. Tôi bày tỏ với họ tất cả lòng tín nhiệm của tôi, và rất chân thành khuyến khích họ nên hết sức nỗ lực để gia tăng ca mục bằng những sang tác xứng với sự cao cả của các mầu nhiệm được cử hành, và đồng thời thích hợp với cảm quan của người thời đại.” (Một trăm năm Motu proprio số 12).

Nếu như vậy thì sao nói là quá xưa được ? Vả lại, trong các tuyển tập bài hát ở nhà thờ tại Mỹ, Pháp, Đức, Anh, có những bài cả trăm tuổi, thế mà người ta vẫn cứ cho vào tuyển tập. Như vậy nghĩa là gì ? Thưa nghĩa là xưa đấy nhưng không bị loại đâu, thí dụ bài O come, all ye faithful trong cuốn Breaking Bread, Oregon Catholic Press 1998-1999, bài số 88, trang 170; bài Elle est bénie de Dieu số 53.51 trang 344 trong sách Missel noté de l’assemblée chrétienne 1990, nhà xuất bản Brépols-Cerf, Chalet-Levain

Vế thứ hai là làm như thế, giới trẻ sẽ bỏ đạo hết.

Hội thánh đã làm như thế từ trước đến nay và bây giờ vẫn còn đang làm. Thế mà giới trẻ chưa bỏ đạo hết và chắc sẽ không bỏ hết, bằng chứng là tai nhiều nhà thờ trên thế giới và ngay tại Mỹ, vẫn còn những người trẻ đến nhà thờ, có thể là không nhiều, nhưng vẫn không hết như ông Anh quả quyết. Vậy, có thể là một số người trẻ bỏ, nhưng chắc không phải là giới trẻ bỏ hết. Và cũng có thể một số người trẻ vẫn đến nhà thờ, khi nhà thờ hát xướng theo đúng qui luật của Hội thánh. Tôi nói như vậy, vì các chiều Chúa nhật ở Sài-gòn vào lúc 5g30, tại nhà thờ Mai Khôi số 44 đường Tú Xương đầy chật người trẻ bên trong cũng như bên ngoài. Nhà thờ không hát những bài ca xập xình, không đệm đàn điện tử theo lối phòng trà và tụ điểm ca nhạc mà chỉ chơi đàn ghi-ta thùng, đệm đàn điện tử theo lối phụng vụ có bản đệm đàn soạn sẵn. Không khí thật trang nghiêm trầm lắng; người ta đi lễ để cầu nguyện và tôn vinh ca tụng Chúa, chứ không đến để nghe hát cho vui như ở ngoài đời.

Ngược lại, sẽ có một số người không những trẻ mà cả già nữa sẽ bỏ nhà thờ (bỏ nhà thờ, chứ không bỏ đạo), khi nhà thờ hát lăng nhăng lít nhít không đâu vào đâu cả, bài hát dở, giọng ca xoàng và đàn địch ồn ào, âm thanh chát chúa. Người ta, những người đó, sẽ bỏ nhà thờ này để đi tới nhà thờ khác hát có nghệ thuật và đúng phụng vụ hơn.

Như vậy, tôi nghĩ là không nên sợ giới trẻ bỏ đạo hết khi nhà thờ đàn hát theo đúng Huấn thị của Hội thánh và Hiến chế Phụng vụ của Công đồng Va-ti-ca-nô II. Thời Chúa Giê-su đã có nhiều người lục tục kéo nhau ra về, khi Người nói thịt của Người là thức ăn và máu của Người là thức uống : “Lời này chướng tai quá, ai mà nghe nổi ?” (Ga, 6,60) Thấy thế, Chúa Giê-su quay lại hỏi các môn đệ : “Điều đó, anh em lấy làm chướng, không chấp nhận được ư ? … Cả anh em nữa, anh em cũng muốn bỏ đi hay sao?” (Ga 6, 61. 67) Tông đồ Phê-rô nhanh miệng trả lời : “Thưa Thày, bỏ Thày, chúng con biết đến với ai ? Thày mới có những lời đem lại sự sống đời đời.” (Ga 6, 68)

Chúa Giê-su trọng tự do của con người. Chúa không ép buộc ai. Nhưng ai tự nguyện đi theo và nghe lời Người thì được phúc. Trong việc hành đạo cũng vậy, cần phải hiểu cho đúng và có lòng xác tín. Đường đi theo Chúa vẫn đòi hỏi. Nhưng chinh cái đòi hỏi này lại làm nên cái cao trọng cho cuộc đời của mỗi người. Chúa đã chẳng nói với chúng ta phải đi vào cửa hẹp và ai yêu sự sống mình thì sẽ mất, còn ai mất mạng sống mình vì Người, thì sẽ tìm thấy được hay sao? ( x. Mt 7,13.14; Mt 10, 39)

Tác giả: Đỗ Xuân Quế, Lm.
   dunglac@gmail.com