Xiển dương đạo sống văn hóa Việt có sức bay lên trong cái thần dũng lực của rồng và an lạc của chim tiên.
Mạng Lưới Dũng Lạc Tủ Sách Dũng Lạc Phòng Ảnh Nghệ Thuật Hướng Dẫn
Trần Văn Kiệm, Lm.
Bài Viết Của
Trần Văn Kiệm, Lm.
Đức Mẹ Maria có đội khăn xếp như Nam Phương hoàng hậu không?
Truyện thiêng Hồng Bàng - The Story of Hồng Bàng
Tin mừng theo Thánh Mát-Thêu: Phần Phiên Dịch
Tin mừng theo Thánh Mát-Thêu: Phần Chú Giải
Tin mừng theo Thánh Gio-An: Phần phiên dịch
Tin mừng theo Thánh Gio-An: Phần giải thích


Lĩnh Nam Chích Quái

Mời đọc Việt Myths - Bộ Truyện Thiêng Tộc Việt

tranh của Nguyễn Đồng và Nguyễn Thị Hợp

The story of Hồng Bàng

1. Emperor Minh, great-grand son of Emperor Viêm, and father of Emperor Nghị was touring the Southern area of his kingdom, and was in the vicinity of Ngũ Lĩnh (the Five Ranges), when he met the daughter of Vụ Tiên and fell in love with the maid. He married her and they begot Lộc Tục, a young man so handsome and intelligent that he became his father’s favorite, so Emperor Minh designated him his successor to the throne. As Lộc Tục showed much reluctance, because he was not willing to usurp his big brother’s rights, his father finally appointed Nghị Lord of the Northern half of the empire, and Lộc Tục Lord of its Southern half. The younger Lord named himself Kinh Dương King, and his domain Xích Quỷ Kingdom. 

2. Kinh Dương King moved to his watery realm, where he met and married Long nữ (the Dragon Lady) daughter of Động Đình’s king, and they begot Sùng Lãm alias Prince Lạc Long. Later the prince succeeded his father to run the country, and nobody knew anymore of his father’s whereabouts since. It was Lạc Long who taught people to wear proper cloths, and to live in a society in which rulers are respected by their subjects, fathers by their sons and daughters, and husbands by their wives. He took occasional leaves for his watery domains, yet the kingdom remained peaceful. During these absences, if people were in distress they called Prince Lạc Long to their help by crying “Come to rescue us, wherever Bố (you) are”.(Later people called their lords “quân” and the term “Bố” has been reserved to their biological fathers only). Whenever summoned, Lord Lạc Long never failed to his duties, and  he did it with an alacrity beyond everyone’s expectation.

3. Meantime, in the Northern half of the empire, Emperor Nghi was succeeded by Emperor Lai. While his subjects lived in peace, Emperor Lai suddenly remembered Emperor Minh his grand father’s adventures in the South, where the latter met with a beautiful girl, an immortal. Emperor Lai then asked Xi Vưu to take the helm of the empire during his absence, and himself he traveled South to see Xích Quỷ kingdom. He arrived there at the precise moment when Lord Lạc Long was going to his watery realms, the kingdom was without a ruler. So leaving Âu Cơ his favorite wife to the care of a busy court of ladies in attendance at an inn reserved for imperial travels, he continued his explorations. He was delighted by the novelties he found in the Southern half of his grand father’s empire. It had beautiful flowers and plants, rare birds and exotic animals such as rhinoceros and elephants, tortoises with colorful carapaces. He found also in abundance gold, silver, pearls, pepper, incense, balsam, and delicacies of all kinds that mountains and sea could produce. Furthermore the climate of the country was temperate with cool summers and warm winters.Emperor Lai was so delighted that seemingly he forgot to go home.

4. Meantime the citizens of the Southern kingdom were not as happy as they had been when their king was with them, and with anxious longing for their Lord’s return, they cried out,

“Hurry back to save your subjects, o Bố, wherever you are.”

Suddenly King Lạc Long was there with them. He found Âu cơ alone., and fell in love of her beauty. So he took the appearances of a young and handsome prince with a sumptuous entourage who came amid the sounds of lutes and lyres to where she stayed, and convinced her to follow him to Long Trang mountain. When Emperor Lai returned to his inn, he found the nest empty, and he hurriedly sent his men to look for Âu Cơ. Knowing that Lord Long had the power of assuming various appearances which changed at will (sometime into evil spirits, other times into dragons, snakes, tigers or elephants,) the researchers lost heart very soon, and Emperor Lai came home finally (without his favorite). He was succeeded by Emperor Du Võng, the latter succeeded by Xi Vưu who warrying against Hoàng Đế in the battle of Bản Tuyền had finally lost his life in the battle of Trác Lộc. Thus the dynasty of Thần Nông came to its end.

5, Âu Cơ lived with King Lạc Long for one full year and found herself pregnant with a sac of eggs. Unhappy with the discovery she discarded the sac to a remote corner of the countryside. However more than seven days later the eggs from the pouch hatched, each giving birth to a boy. The mother gathered them together, and cared for them. But she did not have to feed them, either with milk or other food, yet they grew and grew, into adults with great intelligence and courage to the admiration and awe of everyone.

Lord Long protracted his stay in his watery realms, and left his wife and her brood to themselves. The mother remembered her northern origin and brought her sons northward. As they reached the borders, Emperor Hoàng Đế sent his troops to stop them. Cut off from the North they called Lord Long to their rescue,

“Come to help us mother and sons, o Bố, wherever you are.”

And Lord Long again made his sudden apparition.and met mother and sons at Trương Dã.

“I come from the North,” said Âu Cơ. “Now living with you, I have given birth to one hundred sons, whom I need means to support. Let us stay together, otherwise I would be a single mother without a husband and without means for sustenance,”

Lord Long replied,

“I have a dragon as ancestor, I love my watery realms, while you have as ancestor an immortal with roots on dtry land. With our yin and yang, we have given birth to sons, but basically we are not compatible, as water and fire are not compatible. So we are not supposed to be together for ever, and we should separate sooner or later. Let me bring with me fifty of our sons to be rulers of my watery kingdom cut into partitions as fiefs for each of them. Let other fifty sons of ours follow you unto dry lands, where fiefs would be assigned to each of them. Mountains and seas are set apart, but let our family be united whenever emergencies occur.”

6. True to te arrangement, the hundred sons are divided into two groups. Âu Cơ and fifty sons of theirs settled at Phong Châu (currently at Bạc Hạc district). Thay acclaimed as King thei elder whom they called King Hùng, while they give the name Văn Lang to their kingdom bordered to the East by the Southern Sea, to the West by Ba Thục, to the North by Động Đình Lake and to the South by the kingdom of Hồ Tôn Tinh (currently Champa).The realm was divided into fifteen districts namely Giao Chỉ, Chu Diên, Ninh Sơn, Phúc Lộc, Việt Thường, Ninh Hải, Dương Tuyền, Quế Dương, Vũ Ninh, Hoài Hoan, Cửu Chân, Nhật Nam, Quế Lâm and Tượng Quận, each ruled by one of the King younger brothers. Among the remaining princes, the ones with administrative duties were called Lạc Hầu, others with military works were called Lạc Tướng, Princes sons of the King were called Quan Lang; princesses daughters of the King were called Mỵ Nương.. Governors were called Bố Chính, their dependents were called Servants. The vassals called Khôi, were allowed to keep their titles from fathers to sons, meantime the suzerains also kept their title King Hùng for successive generations.

7. Some people living in dry lands made their living by fishing from rivers. Harrassed by aquatic monsters they called the Kings for help, and received the following explanation,

“Denizens of dry lands (descendants from immortals) are not compatible with the ones living in water who have as ancestor the dragon. The aquatic monsters are friendly to the ones related to them and hostile to the ones stranger to them.”

So he used indigo ink to draw tattoos figuring aquatic creatures on their bodies, and made them spared by aquatic monsters. Thus the Bách Việt people adopted the custom of adorning their bodies with tattoos.

8. In the beginning people in the kingdom were not properly covered. They used barks plucked from trees as cloths, wove reed into bed cloths, fermented rice into alcohol, cooked “quang lăng and soa đồng” flour into bread. They also fermented small animals and fish into sauce, enhanced the flavor of their food with ginger root instead of salt. They tilled the soil with knives, watered plants, grew more sticking rice than any other kind of rice, cooked their rice within bamboo trunks, built their shelters on pillars to make them immune to tigers and wolves’ attacks, cut their hair short for easy penetrating through the jungle. For the new born babies, they used banana’s leaves as cradles. When a family had one of them deceased, they created noise with their pumping mills (cối giã) to call their neighbors for help.Young people gave salt as first gift at their betrothal, then killed buffaloes at their wedding. They brought cooked sticking rice into the nuptial room, and consumed it to the last grain before making love. At these early times, neither areca nuts nor betel leaves were currencies.

9. The Việts from the South were the ancestors of all the Bách Việts (Băi Yuè)  


Kinh Hùng, Lĩnh Nam Chích Quái







1. Cháu ba đời Viêm Đế họ Thần Nông tên là Đế Minh, sinh ra Đế Nghi, rồi đi nam tuần đến Ngũ Lĩnh, gặp được nàng con gái Vụ Tiên đem lòng yêu mến mới cưới về, sinh ra Lộc Tục, dung mạo đoan chính, thông minh túc thành; Đế Minh lấy làm lạ, cho nối ngôi vua; Lộc Tục cố nhường cho anh, Đế Minh lập Đế Nghi làm tự quân cai trị phương Bắc, phong Lộc Tục làm Kinh Dương Vương cai trị phương Nam, đặt quốc hiệu là Xích Quỷ Quốc.


2. Kinh Dương Vương xuống Thủy Phủ, cưới con gái vua Động Đình là Long Nữ, sinh ra Sùng Lãm tức là Lạc Long Quân; Lạc Long Quân thay cha để trị nước, còn Kinh Dương Vương thì không biết đi đâu. Lạc Long Quân dạy dân ăn mặc, bắt đầu có trật tự về quân thần, tôn ty, có luân thường về phụ tử, phu phụ; hoặc có lúc đi về Thủy Phủ nhưng trăm họ vẫn được yên ổn. Dân lúc nào có việc cần thời kêu Lạc Long Quân: “Bố đi đàng nào, không đến mà cứu chúng ta” (người Nam gọi cha bằng Bố, gọi quân bằng vua là tự đấy), thì Lạc Long Quân lập tức đến ngay, uy linh cảm ứng không ai có thể trắc lượng được.


3. Đế Nghi truyền ngôi cho Đế Lai cai trị phương Bắc; nhân khi thiên hạ vô sự, sực nhớ đến chuyện ông nội là Đế Minh nam tuần gặp được tiên nữ Đế Lai bèn khiến Xi Vưu tác chủ quốc sự mà nam tuần qua nước Xích Quỷ, thấy Long Quân đã về Thủy Phủ, trong nước không vua, mới lưu ái thê là Au Cơ cùng với bộ chúng thị thiếp ở lại hành tại. Đế Lai chu lưu khắp thiên hạ, trải xem tất cả hình thể, trông thấy kỳ hoa, dị thảo, trân cầm dị thú, tê tượng, đồi mồi, kim ngân, châu ngọc, hồ tiêu, nhũ hương, trầm đàn, các lọai sơn hào hải vị không thứ nào là không có; khí hậu bốn mùa lại không nóng không lạnh, Đế Lai ái mộ quá, quên cả ngày về.


4. Nhân dân nước Nam khổ về sự phiền nhiễu, không yên ổn như xưa, đêm ngày mong đợi Long Quân về nên mới đem nhau kêu rằng:


- Bố ở phương nào, nên mau về cứu nhân dân.


Lạc Long Quân bỗng nhiên lại về, thấy nàng Au Cơ ở một mình, dung mạo đẹp lạ lùng, yêu quá, mới hóa ra một chàng nhi lang phong tú mỹ lệ, tả hữu thị tùng đông đảo, tiếng đàn ca vang đến hành tại. Au Cơ trông thấy mà lòng cũng ưng theo; Long Quân bèn rước nàng về núi Long Trang. Đế Lai về không thấy Au Cơ bèn sai quần thần tìm khắp thiên hạ. Long Quân có thần thuật, biến hiện trăm cách, nào là yêu tinh quỷ mị, nào là long xà hổ tượng, kẻ đi tìm úy cụ, không dám lục đảo tận cùng. Đế Lai trở về bắc truyền ngôi cho Đế Du Võng. Du Võng truyền lại cho Xi Vưu cùng với Hòang Đế đánh nhau ở Bản Tuyền và Trác Lộc không hơn nên tử trận. Họ Thần Nông bèn mất.


5. Au Cơ ở với Lạc Long Quân giáp một năm, sinh ra một bọc trứng, cho là điềm không hay nên đem bỏ ra ngòai đồng nội; hơn bảy ngày, trong bọc nở ra một trăm trứng, mỗi trứng là một con trai, bà đem về nuôi nấng, không cho ăn, cho bú mà tự nhiên trường đại, trí dũng song tòan, ai cũng úy phục, bảo nhau đó là những anh em phi thường.


Long Quân ở lâu dưới Thủy Phủ; mẹ con ở một mình, nhớ về Bắc quốc liền đi lên biên cảnh; Hoàng Đế nghe tin lấy làm sợ mới phân binh trấn ngự quan tái; mẹ con không về Bắc được, đêm ngày gọi Long Quân:


- Bố ở phương nào làm cho mẹ con ta thương nhớ!


Long Quân hốt nhiên lại đến, gặp mẹ con ở Tương Dã. Au Cơ nói:


- Thiếp vốn người Bắc, cùng ở một nơi với quân, sinh được một trăm trai mà không có gì cúc dưỡng, xin cùng theo nhau chớ nên xa bỏ, khiến cho ta là người không chồng không vợ, một mình vò võ.


Long Quân bảo:


- Ta là loài rồng, sinh trưởng ở thủy tộc; nàng là giống tiên, người ở trên đất, vốn chẳng như nhau, tuy rằng khí âm dương hợp lại mà có con, nhưng phương viên bất đồng, thủy hỏa tương khắc, khó mà ở cùng nhau trường cửu. Bây giờ phải ly biệt, ta đem năm mươi trai về Thủy Phủ phân trị các xứ, năm mươi trai theo nàng ở trên đất, chia nước mà cai trị, dù lên núi xuống nước nhưng có việc thì cùng nghe, không được bỏ nhau.


6. Trăm trai đều nghe mệnh, rồi mới từ giã ra đi. Au Cơ cùng với năm mươi người con trai ở tại Phong Châu (bây giờ là huyện Bạch Hạc), tự suy tôn người hùng trưởng lên làm vua, hiệu là Hùng Vương, quốc hiệu là Văn Lang; về bờ cõi của nước thì Đông giáp Nam Hải, Tây đến Ba Thục, Bắc đến Động Đình Hồ, Nam đến nước Hồ Tôn Tinh (bây giờ là nước Chiêm Thành), chia trong nước làm mười lăm bộ là: Giao Chỉ, Chu Diên, Ninh Sơn, Phúc Lộc, Việt Thường, Ninh Hải, Dương Tuyền, Quế Dương, Vũ Ninh, Hòai Hoan, Cửu Chân, Nhật Nam, Quế Lâm, Tượng Quận, sai các em phân trị, đặt em thứ làm tướng võ, tướng văn; tường văn gọi là Lạc Hầu, tướng võ gọi là Lạc Tướng; con trai vua gọi là Quan Lang, con gái gọi là Mỵ Nương, quan Hữu ty gọi là Bố Chính, thần bộc nô lệ gọi là nô tỳ, xưng thần là khôi, đời đời cha truyền con nối gọi là phụ đạo, thay đời truyền cho nhau đều hiệu là Hùng Vương không đổi.


7. Dân ở rừng núi xuống sông ngòi đánh cá, thường bị giao long làm hại nên bạch với vua. Vua bảo rằng:


- Ở núi là lòai rồng cùng với thủy tộc có khác, bọn chúng ưa đồng mà ghét dị cho nên mới xâm hại.


Bèn khiến lấy mực châm hình trạng thủy quái ở thân thể, từ đó tránh được nạn giao long cắn hại; cái tục văn thân của Bách Việt thực khởi thủy từ đấy.


8. Ban đầu quốc dân ăn mặc chưa đủ, phải lấy vỏ cây làm áo mặc, dệt cỏ ống làm chiếu nằm; lấy cốt gạo làm rượu, lấy cây quang lang, cây soa đồng làm bánh; lấy cầm thú, cá tôm làm nước mắm, lấy rễ gừng làm muối; lấy dao cày, lấy nước cấy; đất trồng nhiều gạo nếp, lấy ống tre thổi cơm, gác cây làm nhà để tránh nạn hổ lang; cắt ngắn đầu tóc để tiện vào rừng núi, con đẻ ra lót lá chuối cho nằm; nhà có người chết thì giã cối gạo để cho hàng xóm nghe mà chạy đến cứu giúp; trai gái cưới nhau trước hết lấy muối làm lễ hỏi, rồi sau mới giết trâu để làm lễ thành hôn, đem cơm nếp vào trong phòng cùng ăn với nhau cho hết, rồi sau mới tương thông; lúc bấy giờ chưa có trầu cau nên phải thế.


9. Bách Nam là thủy tổ của Bách Việt vậy.



Chú thích


2. Xích Quỷ: xin chớ hiểu quỷ là quỷ đỏ, mà phải hiểu là lớn lao và thường đi với chữ chủ để chỉ người có quyền lớn lao ở miền Nam (xem Việt Lý Tố Nguyên tr.355). Còn Xích là phần tinh hoa nhất, cự phách nhất (xem tự điển Thiều Chửu chữ Xích). Vậy Xích Quỷ có nghĩa là làm chủ chốt cái tinh hoa của miền Nam, có thể nói là miền xích đạo, miền nông nghiệp lúa Mễ.


3. Tuy tả cảnh đất phì nhiêu, khí hậu không nóng không lạnh, nhưng cũng nên hiểu cả về môi sinh tinh thần là không thái quá hay bất cập v.v…


4. Có người sợ mang tiếng cho Au Cơ dâm loạn hai chồng… nên đổi chữ vợ ra con gái, nhưng không nên làm thế.


5&6. Đây là lúc mẫu tộc chuyển sang phụ tộc nhưng một cách rất đặc biệt nên ảnh hưởng mẫu tộc còn lại rất nhiều, tô điểm cho văn hóa Kinh Hùng nét đặc trưng rất đáng quý (xem tòan vài VII Còn Mẹ). Có bản nói Long Quân ở lâu dưới Thủy Phủ quên mình có con, các con cũng không biết mình có cha. Nói vậy là tỏ ra mẫu tộc còn mạnh, lúc con mới biết có mẹ.


7. Xâm mình là bước cuối cùng trên con đường thờ vật tổ. Bước trước lá ăn vật tổ theo nghi thức tham dự linh thiêng (communion sacramentelle) sau đến vẽ hình vật tổ lên mình, để rồi cuối cùng chuyển ra vật biểu trong đợt minh triết. Vẽ mình tức đã ra vòng ngòai nhiều, nên rồng ghét, nhưng nhờ vẽ mình rồng (chỉ tiềm thức) nên còn hòa giải được. Không xảy ra vụ giết rồng như Tây Au.


8. Gác cây làm nhà sàn: giá mộc vi ốc. So với câu “giá mộc kết thảo vi cư”, lại so với hình vẽ nhà sàn trên trống đồng thì nhận ra đó là nhà sàn, và đã đủ dữ kiện để biểu thị trời, người, đất rồi. Lấy cây quang lang, cây xoa đồng làm bánh. Đây cũng hàm ý siêu hình, cây quang lang chỉ người sáng suốt kiểu nữ thần mộc.


- Giã cối làm hiệu: đó là tục sẽ dẫn đến việc đúc trống đồng.

Tác giả: Trần Văn Kiệm, Lm.